Ultrazvuk abdomena ili abdominalna ultrasonografija (ultrasonografija abdomena) je metod snimanja kojim se dobijaju slike unutrašnjosti ljudskog tela, odn. organa, pomoću ultrazvučnih talasa visoke frekvencije. Ultrazvučni talasi se odašiljaju u telo iz sonde da bi se u vidu ehoa ili odjeka odbili od površina struktura organa na koje nailaze, vratili nazad u sondu i odgovarajućim tehnološkim postupkom se prezentovali u vidu slike na ekranu.

Ovim snimanjem se dobijaju korisni podaci o morofološkom stanju unutrašnjih organa kao što su: jetra, žučna kesica, pankreas, bubrezi, slezina itd.

Kako izgleda pregled ?

Pacijent oslobodi trbuh od garederobe, legne na krevet a zatim ga namažu gelom da bi se omogućio kontakt izmedju ultražvučnog talasa i tela pacijenta. Pregled se obavlja u ležanju na ledjima, na bokovima i postrance, nekad i u stajanju a sve u zavisnosti od toga sta se pregleda i koji je položaj najpogodniji za dobar prikaz traženog organa.

Kada vršiti ultrazvučni pregled abdomena ?

Ultrazvučni pregled abdomena treba vršiti kod bolova u trbuhu i ledjima, muke, povraćanja, nadutosti, neobjašnjivog mršavljenja, osećaja težine ili naglog uvećanja trbuha a najbolje na osnovu uputa lekara opšte prakse ili specijaliste druge specijalnosti koji prethodno utvrdio potrebu za ultrazvučnim pregledom.

Šta treba očekivati od pregleda ?

Pregled je bezbolan, jednostavan i brz. Obično traje od 10 – 30 min. Pregledom se dobija definitvna dijagnoza ili nalaz sa opisom zdravih organa a u zavisnosti od dijagnoze ili sumnje na odredjenu bolest, daje se uputstvo za dalje pretrage koje su potrebne. Kada se postavi dijagnoza pacijent se upućuje kod odgovarajućeg specijaliste radi terapijskog tretmana.

Koja je korist a koji su rizici ?

Korist je prvenstveno u brzini i tačnosti nalaza koji se dobijaju dijagnostičkom ultrasonografijom abdomena, gde se nema rizika od pregleda. Kontrole se ponavljaju koliko je potrebno, bez opasnosti od oštećenja tkiva i organa.

Priprema za pregled

Pre ultrazvučne pretrage abdomena bitno je da se pacijent drži propisanog režima dijete, zasnovanog na hrani koja ne nadima (palenta, dvopek, kuvano meso i slično), jer uzimanje nadimajuće hrane (voće, povrće, gazirani sokovi) izaziva nakupljanje vazduha u cevima te širenje želuca i creva, što onemogućuje kvalitetan pregled.
Vrlo je bitno da pacijent sarađuje s lekarom za vreme pretrage, odnosno da zauzme traženi položaj ili zadrži dah kad se to od njega zatraži.

Dijagnostičke mogućnosti

Kad je riječ o bolestima jetre, ultrazvukom se može prikazati:

  • difuzno jetreno oštećenje - obolenja jetre koja zahvataju organ u celosti (masna infiltracija, hepatitis, ciroza i druge bolesti)
  • žarišna oštećenja jetre - često se vide manji tumori (npr. dobroćudni hemangiomi), ali i metastaze tumora drugih abdominalnih organa, kao i tumori jetre (npr. hepatocelularni karcinom, hepatoblastom kod dece ili kolangiokarcinom, tj. tumor žučnih vodova u jetri)

Postoji i celi niz drugih bolesti jetre koje se mogu više ili manje uspešno prikazati ultrazvukom, ali tada su često potrebne i dopunske, komplementarne pretrage, kao što su CT, magnetna rezonanca i invazivne pretrage.

Što se tiče žučnih vodova, ultrazvuk je najkorisniji u otkrivanju kamena ili peska u žučnoj kesici. Otkrivanje peska u samim žučnim vodovima manje je precizno, ali se zato jasno vidi proširenje žučnih vodova zbog njihove blokade kamenom ili tumorom.
Ultrazvuk kvalitetno dijagnostkuje postojanje upale ili malignih tumora žučne kesice. Mogu se videti i manji dobroćudni tumori.

Kod gušterače (lat. Pancreas), koja se često otežano prikazuje zbog nadutosti creva, ultrazvučno se mogu otkriti natečena, upalno promenjena gušterača (akutni pankreatitis), znakovi hronične upale, tumori, proširenje gušteračnih vodova iz različitih razloga (npr. zbog blokade tumorom).

Kod slezine se često vidi njeno uvećanje, najčešće zbog ciroze jetre ili nekih infektivnih ili krvnih bolesti, a mogu se videti i metastaze tumora (npr. melanoma), zatim infiltracija limfoma i slično.

Ultrazvučnim pregledom bubrega mogu se prilično dobro prikazati kamen ili pesak u bubregu i bubrežne ciste. Od malignih bubrežnih tumora kod odraslih najčešći je adenokarcinom bubrega (hipernefrom), a kod dece nefroblastom (Wilmsov tumor). U bubrezima su mogući i benigni tumori, kao što je angiomiolipom.
Osim navedenog, ultrazukom se dobro prikazuju i tzv. zastojne uropatije, dakle proširenja kanalnog sastava bubrega uzrokovana blokadom u oticanju mokraće, npr. zbog kamena ili tumora u mokraćovodu ili bešiki.
U bubrezima su česte i prirođene anomalije i varijacije (npr. potkovasti bubreg), koje se često otkriju ultrazvukom.

Ultrazvučni prikaz nadbubrežnih žlezda obavlja se u dijagnostici većih tumora, poput adenoma, karcinoma, feokromocitoma, neuroblastoma itd.

Ultrazvukom se mogu prikazati i upalna stanja, kao što su apscesi u abdomenu (mogući nakon operativnih zahvata), ali i uzroci tzv. akutnog abdomena (npr. zadebljana zid slepog crijeva ili već spomenuta upala žučne kesice).

Kod dece, ultrazvuk je koristan i u dijagnostici hipertrofične stenoze pilorusa, bolesti koja uzrokuje mlazno povraćanje pojedene hrane.

Ultrazvučni pregled štitne žlezde

Patološke promene štitne žlezde se jednostavno i efikasno otkrivaju ovom metodom. Eho štitne žlezde uz laboratorijske nalaze hormona, kao i uz pregled endokrinologa i endokrinog hirurga predstavlja pouzdanu metodu za otkrivanje oboljenja i praćenje dejstva terapije.